- ↑ Wyniki spisu z 2002 roku wskazują, że w ogólnej liczbie ludności Polski wynoszącej wówczas 38 230,1 tys. – 36 983,7 tys., czyli 96,74% osób zadeklarowało swoją narodowość jako polską [1].
- ↑ Polacy w USA
- ↑ Polacy w Brazylii
- ↑ Polacy w Niemczech
- ↑ Polacy we Francji
- ↑ Polacy w Kanadzie
- ↑ Polacy w Argentynie
- ↑ Polacy na Białorusi
- ↑ Polacy na Litwie
- ↑ Polacy na Ukrainie
- ↑ Polacy w Australii(2002)
- ↑ Polacy w Rosji
- ↑ Polacy w Irlandii
- ↑ LR Centrālā statistikas pārvalde Accessed 2008-10-09
- ↑ Polacy w Czechach
- ↑ Polacy we Włoszech
- ↑ Polacy w Grecji
- ↑ Polacy w Kazachstanie
- ↑ Polacy w Holandii
- ↑ Ludność Austrii wg obywatelstwa – 2008
- ↑ Polacy w Islandii
- ↑ Polacy w Turcji
- ↑ [2]
- ↑ Naród – zbiorowość terytorialna o określonym składzie etnicznym – co nie oznacza, że populacja zamieszkującą jeden kraj (państwo) jest etnicznie jednorodna; wspólnota o podłożu gospodarczym, politycznym, społecznym i kulturowym wytworzona w procesie dziejowym, przejawiająca się w świadomości swych członków. Chociaż naród wyróżnia się na tle innych zbiorowości, to jednak nie jest możliwe precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia. W socjologii nie ma jednej definicji tego pojęcia, istnieją też rozbieżności między stanowiskiem socjologów, antropologów i historyków.
- ↑ "fryzyjski pal, pele, staroniemiecki pal, pael, duński pael, szwedzki pale, islandzki pall, bretoński pal, peul, język włoski polo, pole, pila, [w:] A dictionary of the Anglo-Saxon languages. Joseph Bosworth. s.275.; "planus, plain, flat; from Indo- Germanic pele', flat, to spread, also the root of words like plan, floor, and field. [w:] John Hejduk. Soundings. 1993. s 399"; "the root pele is the source of the English words "field" and "floor". The root "plak" is the source of the English word "flake" [w:] Loren Edward Meierding. Ace the Verbal on the SAT. 2005. s. 82
- ↑ Witold Chrzanowski. Kronika Słowian: Polanie. 2006. s. 238; Fragments of the history of Western Slavs. t.1-3; Gerard Labuda. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. 2003
- ↑ Latopis Nestora [w:] August Bielowski Monumenta Poloniae Historica Lwów 1864, s. 553 (oryginał cyrylicą w języku staro-cerkiewno-słowiańskim, w polskim tłumaczeniu pozostawiono staropolszczyznę)
- ↑ Wegług Nestora Lachowie nie byli Słowianami, we wstępie do swojej kroniki pisze, że jedni Słowianie przezwali się Lachami, drudzy inaczej. Szajnocha domniemywa, że Słowianie "polscy" mogli swoje miano wziąć od jakiegoś ludu niesłowiańskiego, ponieważ Nestor wyraźnie odosabnia Lachów od Słowian umieszczając jednych i drugich w odległych od siebie miejscach. Lachowie według Nestora mieli znajdować się w sąsiedztwie Prusów i Litwinów nad brzegami Morza Waregskiego (bałtyckiego). Nestor dodaje, że "Polanie pochodzli od Słowian, a Wiatycze i Radymicze pochodzili od Lachów". Właśnie od tych Lachów nadmorskich (Pomorza) miała się wziąć późniejsza nazwa obejmująca całą Polskę. Jan Długosz pisze, że Pomorzanie byli zlepkiem różnych narodów niesłowiańskich "Vandalis, Gothis, Longobardis, Rugis et Gepidis, quos vacant aliqui Cimbros, quos hodie vocamus Pomeranos". Kronikarz Bogufał II o Lachach (skandynawskich) "nie posiadali żadnego króla czy książęcia, jako bracia od jednego ojca i króla ród swój wywodzili [...] Krakus od braci swoich Lechitów". W podobny sposób kronikarz Dudon z Saint-Quentin opisał przybycie Normanów do brzegów Francji "Gdy pierwsze czółna normańskie przybiły do lądu francuskiego, zapytali Francuzi gości nadpływających, jak się nazywa pan wasz ? Na co Normanii: Nie ma żadnego nazwiska, gdyż nie mamy pana żadnego i jesteśmy sobie równymi " [w:] Karol Szajnocha. Lechichi początek Polski: szkic historyczny. 1858. s. 80-92.
- ↑ "qui nunc Poleni a Polo Arctico nominantur, et alias a castro Polan quod in finibus Pomeranie situm est" - od "zamku Polan, położonego na granicach Pomorza") [w:] Bogufał II op. cit. Stanisław Rosik, Przemysław Wiszewski. Causa creandi: o pragmatyce źródła historycznego. nr. 171. 2005. s. 506
- ↑ Współczesny Mieszkowi I kronikarz Widukind z Korbei napisał, że Mieszko panuje nad ludem zwanym Licikawiki. W połowie X w. cesarz bizantyjski Konstantyn Porfirogeneta w dziele O zarządzaniu cesarstwem wspomniał pogan znad Wisły zwanych Dicyke a raczej Licyke, byliby to Listkowice (Leszkowice), potomkowie Leszka, dziada Mieszka I. Plemię, czy związek ponadplemienny Lędziców lokalizujemy również w rejonie dorzecza Sanu, Wieprza oraz górnego Dniepru. Właśnie według Nestora - Radymicze osiadli w widłach Wisły i Sanu "mieli pochodzić od Lachów i być Lachami". Stąd litewskie 'Lenkas', ruskie 'Lach', węgierskie 'Lengyel'. Etymologicznie terminem zaczerpniętym od polny, pola, teren otwarty określa się region Kampania we Włoszech, Westfalia, oraz Szampania we Francji.
- ↑ "król Jarlungalandu (kraj w pobliżu Jutlandii) Dralsoft, szwagier króla Sigismunda w krainie Pulinaland" [w:] Thidrekssaga lub Wilkina Saga op. cit. Edward Haymes. The saga of Thidrek of Bern. 1988. s 279; Kazimierz Ślaski. Millennium of Polish-Scandinavian cultural relations. 1977. s.66 (zob. Pieśń o Nibelungach
- ↑ Maurycy Mochnacki. Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831. Poznań. 1863. t. 1. s. 2
- ↑ Uniwersał połaniecki
- ↑ Przemysław Urbańczyk – Nie było żadnych Polan, Gazeta Wyborcza 2008-05-24; podobny pogląd wyraziła np. Zofia Kurnatowska w pracy zbiorowej U źródeł Polski – do roku 1038, str. 141 i 146, Wydawnictwo Dolnośląskie 2002 [3] Wywiad radiowy; Trudne początki Polski – Przemysław Urbańczyk, 2008 Wrocław [4], [5]
- ↑ Gerard Labuda. Fragmenty dziejów Słowiańszczyzny zachodniej, t.1-2 s.72 2002; Henryk Łowmiański. Początki Polski: z dziejów Słowian w I tysiącleciu n.e, t. 5 s.472; Stanisław Henryk Badeni, 1923. s. 270
- ↑ "Już w drugiej połowie X wieku pojawia się na naszych ziemiach spora liczba grobów skandynawskich wojowników. Naukowcy dowiedli, że Mieszko I zbudował swoje państwo dzięki sile swojej trzytysięcznej drużyny, złożonej głównie z pochodzących z północy Waregów, najdzielniejszych wówczas wojowników. - To oni głównie tworzyli taką ówczesną Legię Cudzoziemską - mówi prof. Henryk Samsonowicz, historyk. Część polskich historyków twierdzi wręcz, że Mieszko I sam był Waregiem, a państwo polskie powstało w wyniku najazdu z północy. Tego, że skandynawskie wpływy są faktem, dowiódł m.in. antropolog Maurycy Stanaszek. Przebadał on kilka tysięcy szkieletów z X wieku z Wielkopolski, Małopolski i północno-środkowej Ukrainy. - Już wtedy zdecydowanie różniliśmy się od naszych pobratymców ze wschodu. Widać wyraźny wpływ ludności skandynawskiej na nasz wygląd - mówi Stanaszek. Potwierdzają to także odkrycia - m.in. odnalezione przed kilkoma laty na Mazowszu groby wareskich wojowników z XI wieku. Ziemię nadano im w zamian za obronę naszych granic przed najazdami Prusów. Skandynawski komponent genetyczny wzmocniły szwedzkie najazdy. Chodzi nie tylko o powszechność gwałtów, ale też o to, że wielu Szwedów osiadło wtedy na terenach Rzeczypospolitej. Na przykład legenda rodziny Jana "Rudego" Bytnara, bohaterskiego żołnierza AK głosi, że ich przodkiem był żołnierz armii Gustawa Adolfa, która najechała Polskę". [w:] Prof. Bronisław Geremek. Mieszańcy Europy Wprost24. Nr. 52/2004[6]
- ↑ Edward Opaliński. Kultura polityczna szlachty polskiej w latach 1587-1652. 1995. s. 344
- ↑ Z dziejów Ukrainy. Księga pamiątkowa ku czci Włodzimierza Antonowicza. 1912. s. 675
- ↑ Studia historyczne PAN. Kielce. 1986. s. 466; Przegląd zachodni, t. 61, wyd. 3-4, 2005 s. 36
- ↑ Konstytucja 3 maja" Szlachta i ziemianie"
- ↑ www.zegocina.pl Serwis Internetowy Gminy Żegocin. W 160 rocznicę rabacji. III. 2006
- ↑ "Naród jest to trwała wspólnota ludzi utworzona historycznie, powstała na gruncie losów historycznych, kultury, języka, terytorium i życia ekonomicznego, przejawiająca się w świadomości narodowej jej członków" (Wychowanie obywatelskie, Janusz Rulka, Warszawa 2001, wyd. PWN, s. 21)
- ↑ "Jestem Polakiem, więc mam obowiązki polskie. Są one tym większe i tym silniej się do nich poczuwam im wyższy przedstawiam typ człowieka." (Myśli Nowoczesnego Polaka, Roman Dmowski)
- ↑ W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie, my, Naród Polski – wszyscy obywatele Rzeczypospolitej ... Początek preambuły do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono w Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 dnia 2 kwietnia 1997 roku. Pełny tekst konstytucji
- ↑ Mniejszość niemiecka w Polsce i Polacy w Niemczech 1994. s. 36
- ↑ Studia socjologiczne, wyd. 172-175. Instytut Filozofii i Socjologii (Polska Akademia Nauk) 2004. s. 49.
W publicystyce politycznej i historycznej I Rzeczpospolitej sformułowanie Polak, wolny Polak oznaczało według terminów ówczesnych tylko i wyłącznie ogół szlachty[37] czyli "synów koronnych", albo „synów polskich"[38] - Patris Patriae (Ojcowie Ojczyzny). Pojęcie „narodu polskiego" według tych standardów było zarezerwowane jako pojęcie dla tych mieszkańców, którzy cieszyli się pełnymi prawami obywatelskimi i politycznymi czyli wyłącznie dla szlachty jako wspólnoty[39]. Pogląd ten utożsamiał naród ze szlachtą całego państwa bez względu na jej przynależność etniczną. Świadomość narodowa kształtowała się w związku z takimi zjawiskami, jak wzrost znaczenia języka polskiego i jego ujednolicenie, oraz zwiększenie się roli politycznej, gdzie cała szlachta miała prawo wyboru króla bezpośrednio, 1666 bitwa pod Mątwami. Tym samym prawem Ustawa Rządowa z 3 maja 1791 dawała szerokie prerogatywy stanowi szlacheckiemu pomimo, że każdy stan był w konstytucji uwzględniony, ale na miarę swojej pozycji. Konstytucja majowa w rozdziale "Szlachta, ziemianie " podkreślała zasługi i należną pozycję pierwszeństwa szlachty w społeczeństwie, formułując to słowami:
 |
Uprzywilejowaną pozycję szlachty w społeczeństwie zniosła dopiero Konstytucja Marcowa z 1921, w Art. 96.
Jeszcze w okresie krwawych wydarzeń 1846 (rzeź galicyjska) pod hasłami "Polacy idą wyrzynać do szczętu chłopów" miejscowi chłopi dokonali na pilzneńskim rynku samosądu na tutejszej szlachcie[41].
Współcześnie istnieją co najmniej dwa możliwe podejścia do problemu określenia pojęcia narodu polskiego, podobnie zresztą, jak i każdego innego narodu.
W pierwszym ujęciu wyróżnikiem narodu jest sprawa istnienia świadomości narodowej. W takim ujęciu pod pojęciem narodu polskiego rozumieć należy grupę społeczną, która – niezależnie od miejsca zamieszkania w obecnej chwili – cechuje się poczuciem "bycia Polakami", co wyrażać się może używaniem języka polskiego i traktowaniem go jako mowy ojczystej, przestrzeganiem zwyczajów właściwychpotrzebne źródło dla kultury polskiej, przekonaniem o posiadaniu wspólnych polskich korzeni lub poczuciem polskiej tożsamości narodowej[42][43];
W drugim ujęciu wyznacznikiem będzie przedmowa Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którą naród polski tworzą wszyscy obywatele Polski[44], poczuwający się do wspólnego dziedzictwa i dobra Polski, niezależnie od narodowości. Przedmowa konstytucji nie zawęża jednak pojęcia narodu tylko do obywatelstwa polskiego.
Nazwa "Polacy" a także Polska (domyślnie ziemia), Polanin, Polak (od XV. wieku); niem. Feldbewohner, Feldmann albo Pole; stsł. polakъ; łac. "vir agrestis" (posiadający wiele pól) - wywodzi swój źródłosłów od wczesnośredniowiecznej (prawdopodobnie praindoeuropejskiej) formy pole i jej odmian[25], które stały się bazą licznych nazw topograficznych (np. Police) i plemiennych np. Polanie. Podobnie staroniemiecki wyraz Falah stąd Feld, po szwedzku fala jest semantycznym odpowiednikiem wyrazów polan, polanin. Szczepami saskimi znanymi z okresu wojen z Karolem Wielkim są Ostfalowie oraz Westfalowie (wschodni i zachodni Polanie), 775. Słowo to, pojawiło się później niż nazwy innych plemion "Polski" wyszczególnionych przez Geografa Bawarskiego w IX. wieku, który wspomina jedynie o Lędzianach.
Polanie według tej interpretacji byliby osadźcami pól i równin nadwarciańskich. "Inter Alpes Huniae et Oceanum est Polonia, sic dicta in eorum idiomate quasi Campania" Gervassi, 1211. Taką etymologię przedstawił właśnie Jan Długosz - Polanye, id est campestres. Marcin Kromer wyjaśniał, że "imię to abo od pola, równiny, lub polowania, lub od wojowania w otwartym polu" pochodzi. Profesor Pavel Jozef Šafárik zauważył, że etnonim Lach, we wszystkich dialektach słowiańskich wywodzi się od apelatywu "pole, równina", tym samym rosyjski profesor Piotr Aleksiejewicz Ławrowskij dochodzi do ostatecznego wniosku, że we wczesnym średniowieczu słowo lach (=Lyah, Lech) oznaczało właściciela dóbr ziemskich, (ziemianina, szlachta).
Łacińska nazwa Polonia pojawia się stosunkowo późno, Kroniki fosseńskie 1027. Dopiero na początku XI. wieku za czasów Bolesława Chrobrego i oznaczała całość jego księstwa (napis "Princeps Poloniae" występuje na monetach Bolesława Chrobrego), ponieważ za czasów jego ojca Mieszka, całość jego władztwa rozciągała się na Civitas Schinesghe, lub zgodnie ze źródłami skandynawskimi pierwszych władców "Polski" Mieszka i Bolesława nazywają Vindakonungr (król Winidów)[26]. W źródłach historycznych nazwa "Polski i Polan" z nad Warty występująca początkowo jako Bolani, w staroniemieckiej formie z XI - XII. wieku Bolana, Bolanin, Wippo; Boloni, król Władysław w listach do papieża 1085-1086 - Bolonii; Hermanus Contractus; Boloni; (B zamiast P) Pulani, Hepidanus Pulanes, Diethmar; Polenii, Adam z Bremy Polani, źródła skandynawskie; powieść Wilkina; Pulinaland, Ademar; Poliana itd. Prawdopodobnie w nawiązaniu do formy zaczęrpniętej z dzieła Ptolomeusza wspominającym o plemieniu Bulanes z II w n.e (ta od bule, pule, pole) sąsiadujących z Gotami, zamiana o na u jak w Gottones = Guttones.
W źródłach staroruskich Nestora (1115) Polanie poświadczeni w 944, mieli być osadnikami z dorzecza Dunaju, którzy zasiedlili równiny między Pomorzem i Mazowszem. "Волохомъ бо нашедшим на Словены на Дунаискыє, и сѣдшимъ в нихъ, и насилѧющимъ имъ. Словѣне же ови пришєдшє и сѣдоша на Вислѣ, и прозвашасѧ Лѧховѣ, а от тѣхъ Лѧховъ прозвашасѧ Полѧне, Лѧховѣ друзии - Лютицѣ, инии Мазовшане, а нии Поморѧне. Тако же и тѣ же Словѣне, пришедше, сѣдоша по Днепру и наркошасѧ Полѧне а друзии Деревлѧне, зане сѣдоша в лѣсѣхъ [...]" [tłum.] Gdy bowiem Wołosi naszli Słowian dunajskich, i usadowiwszy się między nimi ciemiężyli ich, Słowianie owi przyszedłszy siedli nad Wisłą i przezwali się Lęchami, a od tych Lęchów przezwali się jedni Polanami, drudzy Lęchowie Łutyczami, inni Mazowszanami, inni Pomorzanami. Taksamo i ciżsami Słowianie przyszedłszy siedli nad Dnieprem i nazwali się Polanami, a drudzy Drewlanami, przeto że siedli w lasach [...], i parę wersów dalej: "Полѧномъ жеживущи особѣ по горамъ симъ, и бѣ путь из Варѧгъ въ Грѣкы, и изъ Грѣкъ по Днепру [...]" Gdy Polanie żyli z osobna po górach tych, był szlak z Waregów do Grecyi, a z Grecyi Dnieprem [...][27]
Według innych domysłów, nazwa wywodzi się od słowa plemię – współplemiennik, człowiek związany więzami krwi, mający te same wierzenia[28]. W połowie XIII w. Bogufał II twierdził, że nazwa Polanie pochodzi od słowa oznaczjącego północ[29] Nazwa "polska" jeszcze w XVII wieku znaczyła to samo co "polna" np. droga polna to kiedyś droga polska[30].
Onomastyka nazwy
Nazwy określające ziemie współczesnej Polski, i Polaków pisane prze u są według źródeł etymologicznie najstarsze:
- 138 - 161 Ptolomeusz "Mniejsze zaś narody zamieszkujące Sarmację przy Wiśle rzece pod Wenedami: Gitonowie, następnie Finnowie, następnie Boulanes, pod tymi Frugundionowie, Następnie Awareni, przy początku Wisły rzeki"
- Pulinaland[31] 800, Pulanes 1080, Pulanis 1032
- Bolana, Bolonii po roku 800, Polenia, Poleni (nazwa Boloni przetrwała do dnia dzisiejszego w języku arabskim)
- Polonia, Poleni, Boleni 1057, Bolaniarum 996 (spółgłoski B, P naprzemiennie używają Niemcy, zamieniając jedną za drugą pisząc bole, za pole; Polizlaw za Boleslaw (kronikarz Ekkehard, XII. wiek)
Przysłowia o Polakach
- Po szkodzie Polak mądry; Polakom każdy strój wolny; Trudno w Polszcze o Polakach; Sławne Psie Pola, sławne są Smoleńskie Grody, Gdzie Polanin Tryońskie mężnie bił narody.
- Staropolski Polaczyna - to biedny jakiś Polak; Polaczysko nieforemny jakiś Polak, Sarmata.
- fr. „Etre soul comme un Polonais" lub „boire comme un Polonais" pijany jak bela (dosł. pijany jak Polak) - powstało w okresie rządów Henryka I.
- fr. „Boire comme toute la Pologne" (pić jak w Polsce) - powstało w okresie rządów Henryka I.
- fr. „En Russie comme on doit, en Pologne comme on veut ("Musi to na Rusi,a w Polsce jak kto chce").
- niem. „Er stinkt wie ein Boack", „Du dreckiger Polack" lub „Voll wie ein Pole" (pijany jak Polak).
- niem. „edle Pole" (szlachetny Polak).
